29/08/2013

Konstanca: jedna crn-O-morska šetnja

Najbolja su neplanirana putovanja...

... Put kroz Rumuniju. Ostaje slika brežuljkastih predela, kukuruza i suncokreta koji se smenjuju duž glavne magistrale, sela neobične arhitekture, par napuštenih aviona i nekoliko drumskih kafana. I tako sve dok se ne izađe na autoput, pa onda do Bukurešta i posle do Crnog mora.

Konstanca (Constanţa) - priča o istorijskim periodima koji se jedan za drugim menjaju - svako vuče na svoju stranu, svakome svet počinje upravo od njega, zanemaruje ono što je bilo, pa se posle, možda, pokaje, ali bude kasno. A grad sve pamti.

Otprilike u VI veku pre nove ere, ovaj grad na obali Crnog mora osnovali su Grci kao svoju koloniju. Tadašnji naziv grada je bio Tomis (ili Tomi).


Prema jednoj od legendi, grad je osnovao Ajet (Ejet), koji je sa okeanidom Idijom, imao kćerke Medeju, Halkiopu i sina Apsirta. Jedna varijanta legende govori o tome da je Medeja, pošto je pomogla Jasonu da preotme zlatno runo, sa njim krenula lađom u bekstvo, a sa sobom je povela i svog brata. Kada se Ajet približio brodu, Medeja je ubila svog brata i raskomadano telo je bacala deo po deo u more. Ajet je sakupljao delove tela svoga sina i ubrzo odustao od dalje potere. Ono što je ostalo od njegovog sina, Ajet je sahranio na teritoriji današnje Konstance, nazvavši to mesto Tomi. (Cermanović-Kuzmanović, Srejović, D. 1992. Leksikon religija i mitova. Savremena administracija. Beograd).

U Tomis je bio prognan Publije Ovidije Nazon, koji i danas predstavlja centralnu istorijsku ličnost Konstance, što potvrđuje Ovidijev trg u starom delu grada.

Spomenik Ovidiju
8. godine nove ere rimski car Avgust prognao je pesnika na Crno more. Neposredan povod za ovu kaznu nije najjasniji: pretpostavlja se da je u pitanju bio neki ljubavni skandal u carevoj porodici, a u kome je na neki način učestvovao Ovidije. Drugi smatraju da je mogući uzrok mogla biti Ovidijeva ljubavna lirika koja je smatrana previše lascivnom i raskalašnom, te na taj način neprimerenom za vreme obnove starorimskog morala. Ovidije je ostao u Konstanci do kraja života, a iz tog njegovog perioda potiče spis Epistulae ex Ponto (Pesme iz progonstva ili Elegije sa Crnog mora), u kojima se on obraća pojedinim ličnostima i moli ih za posredovanje kod cara, kako bi se vratio u Rim. Sve elegije sakupljene u četiri knjige imaju cilj da izdejstvuju pomilovanje kod cara. Ova Ovidijeva nastojanja su se završila bezuspešno, te je on svoj život i završio u Konstanci.

Ovidijeve elegije kasnije su inspirisale i druge književnike koji su se u nekom razdoblju svog života našli u tamnici ili izgnanstvu. Između ostalih, Ex Ponto, meditativni dnevnik koji je Ivo Andrić vodio u vreme tamnovanja 1914 - 1915. i samim naslovom upućuje na Ovidijeve elegije. Dok je boravio u zatvoru pisac je verovatno prolazio kroz slična preispitivanja i traženja kao Ovidije u periodu nakon progonstva. Takođe i A. Puškin je nakon izgnanstva u Odesu napisao elegiju na latinskom, inspirisanu Pesmama iz progonstva.

Vučica sa Romulom i Remom
Grad je za vreme vladavine cara Konstantina preimenovan u Konstanca, u čast careve polusestre Flavije.

* * *


Počevši kao grčka kolonija, Konstanca se vremenom menjala i njome su prolazili razni narodi. Nakon podele Rimskog carstva, postala je jedna od značajnih vizantijskih gradova. Kasnije pada pod vlast Bugara, zatim kneževine Vlaške, da bi u XV veku pala pod Osmanlijsko carstvo. 1878. posle rata za nezavisnost Rumunije, Konstanca postaje glavna morska luka, što i danas jeste.


Luka
Morska luka koja se nalazi u samom gradu jedna je od najvećih u Evropi...Luke po svetu kao metafora povezanosti i zaštićenosti; sve govore o tome da je ovaj svet mali, kao što je malo i pristanište, iako u njemu stoji brod visok kao šestospratnica. Mnogi jezici i kulture objedinjuju se u toj kakofoniji različitih glasova u kojima  globalizam ocrtava ceo svet kao jedno jedino selo. Mornari sa brodova, restorani sa nacionalnim kuhinjama duž marine... Možda na taj način moreplovci steknu utisak da su negde kod kuće... Do sledeće plovidbe.

* * *

Kao i mnoga druga mesta, i ovo bi moglo da bude lepše, zanimljivije i zavodljivije, da nije bilo onog perioda u prošlosti kada je lepota potamnela zagađena osionošću jednog čoveka.

Ovidijev trg
Mnoga obeležja ovog grada su oronula. Napuštena proteklih decenija, ovih godina, obnavljaju se mesta koja su nekada imala umetnički ili istorijski značaj. I ako bi neko došao ovde za možda pet ili deset godina, sigurno bi mu bilo zanimljivije nego da se sada nađe u ovoj crnomorskoj luci. Mnoge ulice su raskopane, a obnova starog dela grada uliva nadu da će se uskoro grad pretvoriti u savremeni turistički centar, u kome je moguće osetiti taj neki duh starih vremena.

A šta bi trebalo videti, ako bi se kojim slučajem neko našao u ovom gradu? Pored Ovidijevog trga na kom se nalazi i Arheološki muzej, to su Kasino, Kuća lavova, Narodni muzej i Muzej umetnosti, Arheološki park, sinagoga, džamija, pravoslavna i katolička crkva... Ili mesta za turiste željne brčkanja u plićaku: plaža Mamaja sa akva parkom, vožnja žičarom, poseta akvarijumu sa egzotičnim vrstama riba prikupljenim širom sveta, delfinarijum...

Ili jednostavno sedenje na obali pored Crnog mora i slušanje talasa (jer sem talasa ničega više nema).

* * *

Veliki Kasino. Konstanca.
Veliki Kasino jedno je od obeležja grada. Istorijski spomenik izgrađen je u stilu secesije između 1904. i 1910. kako bi se zadovoljile potrebe turista koji su u tom periodu dolazili na Crno more. Idejni tvorac je bio Pierre Renard, francuski arhitekta. Ambijent i prostor koji okružuje zgradu je podređen uživanju, i mami slike kakve nalazimo u knjigama i filmovima iz tog perioda...

Kasino

Tokom Drugog svetskog rata, u prostorijama Kasina bila je smeštena bolnica, a za vreme komunističkog režima bio je pretvoren u restoran. Međutim, danas je ova velelepna zgrada napuštena. Nema ničega ni u njoj ni oko nje. Neki prozori su porazbijani, zidovi istrošeni i vlažni... Tužna sudbina zdanja koje čuva mnoge priče.

Svetionik
U blizini obale nalazi se svetionik visok nepunih 8 metara. Izgrađen je između 1858. i 1860. u čast trgovaca iz Đenove zahvaljujući kojima se u XIII veku počela uspostavljati pomorska trgovina.

Kuća lavova
Kuća lavova nastala između 1895. i 1898. kombinacija je stilova dominantnih krajem XIX veka. Četiri stuba ukrašena su na vrhovima skulpturama lavova. Zgrada je takođe napuštena, a najviše se koristila tridesetih godina XX veka. Dok stojimo ispred ulaza, pitamo se čega su sve ti lavovi bili svedoci...

Opera - pozorište - "Oleg Dimovski" balet
Park ispred zgrade pozorišta, opere i baleta. Velika hladovina ispod kestenova, i pogled na zgradu u kojoj su smeštene tri institucije kulture, značajne za ovaj region. Tišina usred gradske vreve.


Arheološki park: mapa antičkih naselja
Arheološki park kao pravi muzej na otvorenom nalazi se u centru Konstance i u njemu je moguće videti ostatke građevina iz III i IV veka. Područje bogato zelenilom sa duhom starih vremena: ogromnim amforama i ostacima kamenih stubova, ukrasima i mozaikom. Deo parka prema Bulevaru Ferdinand se i oslanja na ostatke rimskih zidina iz III veka.

* * *


Ispred Muzeja umetnosti
... I dok stopala polako prestaju da broje korake, a vrlo dobro pamte one koji su ostali na prašnjavim ulicama, telo se ošamuti od podnevnog sunca i vrućine sa asfalta, pa pošalje poruku da je vreme sesti. Ali stolice su bile prevelike, ili je čovek bio mali. U zabuni ko je bio Guliver a ako Liliputanac, sledi pakovanje kofera i odlazak na novi put.

A pre svakog putovanja svet izgleda mali, pa kada ga upoznamo naraste u visinu i širinu. I da, gradovi sve pamte, a svet ne počinje od nas...

No comments:

Post a Comment